به نام خدا
شرط هشتم: لاینجس الاناء بغیر نجاسة الخمر او العصیر العنبی المغلی التی تنقلب فیه لا سابقاو لا لاحقا 1
مناقشه دلیل اول: عدم اشکال در نجاسات متعارف... 2
مناقشه دوم: عدم اشکال در بعض نجاسات لاحقه. 3
شرط هشتم: لاینجس الاناء بغیر نجاسة الخمر او العصیر العنبی المغلی التی تنقلب فیه لا سابقا و لا لاحقا
قهرا خمر یا عصیر عنبی که در ظرفی ریخته می شود اگر سابقا متنجس نبوده باشد به واسطه خمر یا عصیر عنبی متجس می شود و قطعا این تنجس مانع و عدم آن شرط نیست زیرا امکان آن وجود ندارد. وا گر چنین شرطی باشد سدّ باب مطهریت انقلاب لازم می آید. اما مازاد بر این نجاست چه نجاست سابق بر ریخته شدن خمر باشد و چه لاحق.
مجموعا سه قول اساسی در این مسئله وجود دارد.
قول اول: اشتراط
قول دوم: عدم اشتراط
قول سوم: تفاصیل به حسب مبانی که قبلا گفته شد.
مثلا بعضی گفته اند که شرط در مورد نجاست سابقه درست است اما در مورد نجاست لاحقه اشکال ندارد. ظرف اگر قبلا به نجاست دیگری متنجس شده باشد وقتی خمر در آن بریزند طاهر نمی شود اما اگر بعدا نجاستی عارض شود اشکال ندارد زیرا المتنجس لایتنجس ثانیا. این تفصیل وجه علمی خوبی می تواند داشته باشد.
یا بعضی تفصیل داده اند که نجاست سابقه و یا لاحقه اگر از نجاستهای متعارفه ای باشد که کمابیش وجود داشته است. مثل این که خمر را از اهل کتاب گرفته باشند قهرا ظرفهای آنها علی القاعده به نجاسات دیگر ولو به ملاقات دستشان متنجس شده است با توجه به این که آنها تطهیرات شرعی ما را ندارند. در نتیجه قهرا حدس زده می شود که در بسیاری از موارد کاسه و ظرف آنها قبلا متجس بوده است. این موارد اشکال ندارد و به اطلاق مقامی و ترک استفصال روایات شامل آنها می شود اما در غیر از این موارد عدم تنجس شرط است.
همچنین بعضی تفصیل داده اند که اگر نجاست سابقه خمریه باشد اشکال ندارد. زیرا خمر سابق با خمری که برای تخلیل ریخته می شود از لحاظ جنس یکی هستند.
قائلین قول اول
این قول از بعض عبارات فقها استفاده می شود.
مثلا در مسئله اول: العنب و التمر المتنجس اذا صار خلا لم یطهر و کذا اذا صار خمرا ثم انقلب خلا
می فرمایند اگر با انگور متنجس سرکه درست کنند بدون این که خمر شود پاک نیست. بعد می فرمایند حتی اگر انگور متنجس خمر شود و بعد سرکه شود باز پاک نمی شود.(البته بعدا خواهیم گفت که با مسئله ششم ایشان تهافت دارد.)
در اینجا مرحوم خویی حاشیه زده اند به شرط این که قبل از انقلاب ظرف را عوض کنیم پاک می شود زیرا ظرف متجس با انگور و خرما شده بود و این نجاست پاک نمی شود مگر این که ظرف را عوض کنیم.
آقای مرعشی نجفی می فرمایند به شرط افراغ الاناء از آن و ریختن در ظرف جدید پاک می شود.
از این معلوم می شود که اینها طرفدار قول اول هستند.
دلیل اول قول اول
مقدمه اول: برای طهارت اناء که از غیر ناحیه ما وقع فیه من الخمر یا عصیر عنبی مغلی متجس شده باشد دلیلی نداریم. چه سابقا و چه لاحقا.
زیرا طهارت تبعی اناء و اساسا دلیل تبعیت در جایی وارد می شود که اگر تبعیت نباشد سد باب طهارتی که مسلم است پیش بیاید. برای تبعیت دلیل خاصی نداریم که فرموده باشد الاناء یتبع المظروف. بلکه طهارت اناء را از این جا به دست آوردیم که شارع می فرماید خمر پاک می شود و اگر ظرف پاک نشود سد باب طهارت پیش می آید.
و در روایات تخلیل این اطلاق و عموم و ترک استفال وجود ندارد که شامل مواردی بشود که اناء سابقا و یا لاحقا به نجاست دیگری متجس شده باشد. بلکه در مقام بیان این هستند که اگر خمری در این ظرف بود یاعصیر بود پاک می شود.
مقدمه دوم: وقتی دلیلی بر طهارت اناء نبود مقتضای ادله خمسه سابقه این است نجاست ظرف است. مانند اطلاقات فوقانی و عمومات و استصحابات و قاعده مقتضی و مانع و اماره عرفیه.
مقدمه سوم: وقتی اناء متنجس بود به حکم المتنجس منجس، سرکه به دست آمده بواسطه این خمر نجس می شود.
بنابراین اگر خمر بخواهد طاهر شود شرط است که به نجاست دیگری متنجس نشده باشد.
مناقشه دلیل اول: عدم اشکال در نجاسات متعارف
به کلیت مقدمه اول بعید است کسی بتواند اشکال کند اما مفصلین به اطلاق این مقدمه اشکال می کنند.
مثل این که میفرمایند در مواردی که تنجس اناء متداول است عدم نجاست شرط نیست. مثل موارد خمری که از کفار گرفته شود و این حدس اطمینانی وجود دارد که در همان ظرف قبلی که خمر در آن درست می کرده اند بدون طاهر کردن خمر جدید ریخته باشند و امام علیه السلام هم سوال نفرموده اند.و یا غفلت عمومی وجود دارد و امام تنبیه نفرموده اند.
بنابراین طبق آن چه مرحوم تبریزی می فرمایند بعید نیست که بگوییم طاهر می شوند اما در مورد نجاساتی که متعارف نیست دلیلی نداریم.
مناقشه دوم: عدم اشکال در بعض نجاسات لاحقه
در مورد نجاسات لاحقه نیز اشکال وجود دارد و نبودشان شرط نیست.
توضیح این که: اگر چه ثبوتا اشکال ندارد متنجسی به نجاست جدیدی متنجس شود اما از نظر اثباتی دلیل بر آن نداریم. بنابراین نجاست لاحقه ای که بتواند ظرف را متنجس کند مستبعد است مگر در باب تعفیر مثل این که ولوغ کلب در ظرف خمر واقع شود. اگر چه در این موارد هم گفتیم معلوم نیست نجاست جدیدی حادث شده باشد بلکه ممکن است نجاست سابقه زوالش سخت تر شده باشد. و در واقع شارع می فرماید ارتفاع نجاست سابقه -خمر- ممکن نیست مگر با تعفیر اما علی ایّ حال در مثل این موارد این شرط صحیح است زیرا یا نجاست سابقه برطرف نمی شود و یا این که نجاست جدید ایجاد شده است. بنابراین باید بین نجاسات لاحقه تفصیل داد.
وصلی الله علی محمد وآل محمد.